“Kafam hiç susmuyor ama dışarıdan çok sakin görünüyorum.”
DEHB deyince birçok kişinin zihninde canlanan ilk görüntü genellikle sınıfta yerinde duramayan, sürekli konuşan, enerjik bir erkek çocuğudur. Oysa bu algı, kadınlarda DEHB’nin uzun yıllar boyunca gözden kaçmasına neden olan bir yargıdır.
Kadınlar da DEHB yaşar. Ancak belirtileri çoğu zaman daha içe dönük, gizli ve hatta bazen başkalarına “fazla duygusal” ya da “dağınık” görünmekle karıştırılabilir. Bu yazı, DEHB’nin kadınlarda nasıl farklılaştığını anlaman için kaleme alındı. Belki de yıllardır hissettiğin karmaşanın bir açıklaması vardır.
Kadınlar Neden Daha Geç Tanı Alıyor?
Kadınlar genellikle toplum tarafından daha sakin, uyumlu, düzenli ve dikkatli olmaları “beklenen” bireylerdir. Bu beklentiler, onların yaşadığı dikkat problemlerini ya da içsel huzursuzluklarını dışarıya yansıtmamalarına yol açabilir. Dahası, çocukluk döneminde hiperaktivitesi olmayan kız çocukları, “hayalci” ya da “dalıp gidiyor” olarak tanımlanıp göz ardı edilebilir.
Ergenlikte ise bu belirtiler “ergenlik bunalımı”, yetişkinlikte ise “duygusal hassasiyet” ya da “stres” olarak etiketlenebilir. Sonuç: Birçok kadın DEHB tanısını 25 yaşından sonra, hatta bazen annelik döneminde alır.
Kadınlarda DEHB’nin Yaygın Belirtileri
Her kadın farklıdır; ancak kadınlarda DEHB genellikle şu şekillerde görülür:
- Aşırı düşünme ve zihinsel yorgunluk
- Sürekli bir şeyleri düşünürsün. Gün içinde yaşananları, geleceği, yapılacak işleri, kaygılarını…
- Dışarıdan sakin görünsen de, kafanda birden fazla sekme aynı anda açıktır.
- Duygusal hassasiyet ve içsel iniş-çıkışlar
- Tepkilerinin çok “yoğun” olduğunu düşündüğün anlar olur.
- Bazen kendine bile anlam veremediğin duygu dalgalanmaları yaşarsın.
- Zaman yönetimi ve organizasyon zorlukları
- Çok plan yaparsın ama uygulamaya dökemezsin.
- Evde ya da işte dağınıklık seni rahatsız eder ama toparlamak da aşırı yorucu gelir.
- İşleri son dakikaya bırakma, erteleme alışkanlığı sıkça görülür.
- Mükemmeliyetçilik ve suçluluk
- “Yetişkin gibi davranmalıyım”, “başarılı olmalıyım”, “daha organize olmalıyım” baskısını içselleştirmişsindir.
- Ve bunu başaramadığında içten içe kendini yetersiz hissedersin. “Herkes yapıyor, ben neden beceremiyorum?” diye düşünürsün.
- İlişkilerde zorlanma
- Söz kesmekten kendini alıkoyamama, hızlı konuşma, dikkat dağılması…
- Partnerin ya da arkadaşların seni “dağınık” veya “dağılmış” bulabilir.
- Sosyal ilişkilerde yaşanan yanlış anlaşılmalar seni fazlasıyla yorabilir.
“Bende DEHB varsa nasıl bu kadar şey başarıyorum ki?”
Kadınlar, DEHB belirtilerini örtmek için yıllarca çeşitli başa çıkma mekanizmaları geliştirir:
- Renkli post-it notlar, detaylı yapılacak listeleri, binlerce hatırlatıcı alarm, abartılı planlama çabaları…
- Aşırı kontrol ihtiyacı, mükemmeliyetçilik ya da işkoliklik bile bu belirtilerin maskesi olabilir.
Ancak bu telafi çabaları, bir noktadan sonra tükenmişliğe ve zihinsel yorgunluğa neden olur. Tam da bu noktada birçok kadın yardım aramaya başlar.
Kadınlarda DEHB Tanısı Almak Ne Değiştirir?
Her şeyi.
Tanı almak sadece bir etiket değil; yıllardır anlamlandıramadığın duygulara ve zorluklara bir isim koymaktır.
“Ben tembel değilim, sistemsiz değilim… beynim böyle çalışıyor.” diyebilmenin özgürlüğüdür.
Kendini affetmeyi öğrenmektir.
Son Söz: “Sessiz” Olması, Gerçek Olmadığı Anlamına Gelmez
Kadınlarda DEHB çoğu zaman sessizdir ama etkisi büyüktür.
İlişkilerini, kariyerini, özsaygını ve en önemlisi kendinle olan bağını etkiler.
Bu yazı boyunca kendinden parçalar bulduysan, yalnız olmadığını bil. Ve daha da önemlisi: Kendini anlamaya hakkın var.